Page 170 - Demo

168Shekulli XIX solli pa dyshim ndryshime rr%u00ebnj%u00ebsore dhe n%u00eb arkitektur%u00ebn dhe dizajnin per%u00ebndimor. T%u00eb frym%u00ebzuara nga elementet e reja konstruktive si hekuri, betoni apo xhami, ndryshimet do t%u00eb ishin aq radikale sa n%u00eb hyrje t%u00eb shekullit XX format arkitektonike do t%u00eb ndryshonin p%u00ebrgjithnj%u00eb perceptimin e hap%u00ebsir%u00ebs, t%u00eb form%u00ebs dhe t%u00eb objekteve utilitare. Arkitektura: Arti i Ri Arti i Ri (Art Nouveau) ishte nj%u00eb l%u00ebvizje kulturore dhe artistike q%u00eb u zhvillua kryesisht n%u00eb vitet 1890-1910. Ajo u p%u00ebrhap n%u00eb t%u00eb gjith%u00eb Evrop%u00ebn dhe u quajt Art Nouveau n%u00eb Franc%u00eb, Modern Style n%u00eb Angli, Jungendstil n%u00eb Gjermani, Modernismo n%u00eb Spanj%u00eb, Liberty ose Stile floreale n%u00eb Itali. Q%u00ebllimi i k%u00ebsaj l%u00ebvizjeje ishte shk%u00ebputja nga tradita shum%u00ebvje%u00e7are p%u00ebr nj%u00eb stil dhe eleganc%u00eb t%u00eb re. Ky stil dukej se i p%u00ebrkiste pjes%u00ebs s%u00eb re t%u00eb shoq%u00ebris%u00eb, borgjezis%u00eb s%u00eb lart%u00eb, q%u00eb tashm%u00eb zot%u00ebronte financa t%u00eb mjaftueshme p%u00ebr t%u00eb sanksionuar stilin e vet t%u00eb jetes%u00ebs. Ai u p%u00ebrhap n%u00eb arkitektur%u00ebn dekorative, interiore dhe artet e aplikuara. Po ashtu, u p%u00ebrqendrua shpesh edhe n%u00eb objektet e s%u00eb p%u00ebrditshmes, si kund%u00ebrp%u00ebrgjigje ndaj prodhimit pa shije n%u00eb seri. Ky lloj stili, frym%u00ebzimin e k%u00ebrkonte tek klasicizmi, gotiku, natyra, dekori floreal, simetria dhe gjeometrizmi, duke i kombinuar ato pareshtur. Disa nga personazhet kryesore t%u00eb arkitektur%u00ebs moderne ishin Antoni Gaudi n%u00eb Barcelon%u00eb, Oto Vagner (Otto Wagner) dhe %u201cSe%u00e7esioni Vjenez%u201d n%u00eb Austri, %u00c7. R. Makintosh (C. R. Mackintosh) n%u00eb Glasgou, Lui Sallivan (Louis Sullivan) dhe Frenk Lojd Rajt (Frank Lloyd Wright) n%u00eb %u00c7ikago, Viktor Horta (Victor Horta) n%u00eb Bruksel etj. T%u00eb gjith%u00eb k%u00ebta arkitekt%u00eb p%u00ebrdor%u00ebn gjuh%u00eb t%u00eb ndryshme shpreh%u00ebse si: ekspresionizmin, futurizmin, racionalizmin, apo funksionalizmin. Baza e tyre ishte studimi i funksioneve q%u00eb do t%u00eb kryheshin n%u00eb brend%u00ebsi t%u00eb nd%u00ebrtes%u00ebs, nga ku varej forma, e cila, e %u00e7liruar nga dekoret, duhej thjesht%u00ebzuar sa m%u00eb shum%u00eb t%u00eb ishte e mundur.Fig. 1. Antoni Gaudi, %u201cSht%u00ebpia Batlo%u201d, 1904, detajFig. 2. Sht%u00ebpit%u00eb Mejor Taun nga Viktor Horta, BrukselFig. 4. Shembull i dizanjit t%u00eb nj%u00eb dritareje nga Frank Lloid RajtFig. 3. Fasad%u00eb Art Nouveau n%u00eb Barcelon%u00eb ARKITEKTURA MODERNE, BAUHAUSI DHE ABSTRAKSIONIZMI 27